* ( بِأَهْدى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْه آباءَكُمْ قالُوا إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِه كافِرُونَ ) * ( 1 ) ( بلكه آن تبهكاران [ در پاسخ پيامبر ] گفتند : ما پدرانمان را معتقد به عقائد امّتى دريافتيم و ما بر مبناى آثار آنان هدايت يافتيم و همچنين ما پيش از تو در هيچ آبادى مبلَّغى نفرستاديم ، مگر اين كه خودكامگان آن آباديها گفتند كه ما پدرانمان را معتقد به عقائد امّتى دريافتيم و ما از آثار آنان پيروى مىكنيم . [ آن فرستادهء خداوندى ] گفت : [ شما باز از پدرانتان تبعيّت خواهيد كرد ] اگر چه آنچه را كه من آورده‌ام هدايت كننده تر از آن باشد كه پدرانتان را معتقد بان يافته‌ايد ، آنان گفتند : ما به آن چه كه بشما فرستاده شده كفر مىورزيم . ) 2 - * ( قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْه آباءَنا ) * ( 2 ) ( كافران گفتند : بلكه ما از آنچه كه پدرانمان را معتقد بان يافته‌ايم پيروى مىكنيم . ) مضمون اين دو آيهء مباركه در سورهء المائده آيهء 104 و الأعراف آيهء 28 و يونُس آيهء 78 و الأنبياء آيهء 53 وارد شده است . در بررسى فلسفهء تاريخ و تحليل و تحقيق در بارهء اصول و عوامل اساسى آن ، توجّه و اهتمام به پديدهء تقليد و تبعيّت از گذشتگان ، مخصوصا از شخصيّتهاى چشمگير فوق العاده اهمّيّت دارد . مخصوصا تقليد ا شخصيّتهائى كه بعنوان بنيانگذاران مكتبهاى اجتماعى ، اقتصادى ، سياسى و فلسفى بطور عموم در تاريخ براى خود جاى چشمگير باز نموده‌اند . اهمّيّت تجديد نظر و بررسىهاى دقيقتر در بارهء شخصيّتها از آنجا ناشى مىشود كه آراء و عقائدى كه اين شخصيّتها از خود در تاريخ بيادگار مىگذارند ، معمولا با استناد به آن شخصيّتها از هر گونه اعتراض و انتقاد بر كنار مىماند و بعبارت ديگر ما فوق اعتراض و انتقاد قرار مىگيرد . خلفاى بنى عبّاس امير المؤمنينهائى هستند كه نبايد جز با احترام و تجليل از

--> ( 1 ) . الزّخرف آيهء 22 تا 24 . ( 2 ) . البقرة آيهء 170 .